ทำความรู้จักหัวขับลม Type B และ Type BS คืออะไร?

หัวขับประเภทนี้ทำงานด้วยระบบนิวเมติกส์ (Pneumatic) หรือใช้แรงดันลมในการขับเคลื่อนกลไกภายในเพื่อเปลี่ยนพลังงานลมให้เป็นแรงบิด (Torque) ในการหมุนแกนวาล์ว โดยแบ่งออกเป็น 2 ประเภทหลักตามลักษณะการทำงาน ดังนี้ครับ:

หัวขับลมประเภท Type B (Double-Action Actuator)

หัวขับประเภท Double-Action หรือ "ลม-ลม" คือหัวขับที่ต้องใช้แรงดันลมเข้าไปจ่ายทั้งสองฝั่งเพื่อควบคุมการเคลื่อนที่ โดยลมฝั่งหนึ่งจะทำให้หัวขับหมุนไปในทิศทางเปิด (Open) และเมื่อต้องการปิด (Close) ระบบจะต้องจ่ายลมเข้าอีกฝั่งหนึ่งเพื่อดันลูกสูบกลับ

• ข้อดี: ให้แรงบิดที่คงที่ทั้งในจังหวะเปิดและจังหวะปิด โครงสร้างกะทัดรัด และมีราคาประหยัดกว่าเมื่อเทียบกับรุ่นสปริงในขนาดเท่ากัน
• การใช้งานที่เหมาะสม: เหมาะกับระบบที่มีความเสถียรของลมจ่าย หรือระบบที่ไม่ต้องการฟังก์ชันความปลอดภัยแบบปิด/เปิดอัตโนมัติเมื่อลมดับ

หัวขับลมประเภท Type BS (Spring Return Actuator)

หัวขับประเภท Spring Return หรือ "ลม-สปริง" จะใช้แรงดันลมในการดันลูกสูบให้เคลื่อนที่ไปในทิศทางเดียว (มักจะเป็นจังหวะเปิด) และใช้แรงดันจากสปริงภายในในการดันลูกสูบกลับเมื่อไม่มีแรงดันลมจ่ายเข้ามา

• ข้อดี (Fail-Safe Function): มีระบบความปลอดภัยสูง หากระบบไฟฟ้าขัดข้องหรือสายลมหลุด สปริงจะดีดกลับเพื่อปิดวาล์ว (Fail-Close) หรือเปิดวาล์ว (Fail-Open) ทันทีตามที่ตั้งค่าไว้ เพื่อป้องกันความเสียหายในกระบวนการผลิต
• การใช้งานที่เหมาะสม: เหมาะสำหรับระบบที่ต้องการความปลอดภัยสูง (Safety-Critical Applications) เช่น ไลน์สารเคมี แก๊ส หรือระบบไอน้ำแรงดันสูง

เจาะลึกตารางขนาดและมิติทางเทคนิค (Actuator Dimensions)

เพื่อให้การติดตั้งร่วมกับวาล์วและการออกแบบหน้าแปลน (Mounting Pad) เป็นไปอย่างถูกต้อง ด้านล่างนี้คือตารางข้อมูล Dimensions ทั้งหมดของรุ่น Type B และ Type BS หน่วยเป็นมิลลิเมตร (mm) อ้างอิงตามมาตรฐานผู้ผลิต

1. ตารางขนาด หัวขับลม Type B Actuator Dimensions (Double-Action)

Type	E₁	E₂	E₃	W₁	W₂	H₁	H₂	H₃	H₄	H₅	H₆	D	D₁	D₂	d	d₁	d₂	b₁	b₂	B	ℓ₁	ℓ₂	t	t₁	P	L	M	h	J
B-0	89	108	-	25	54	70	53	18	35	-	-	-	50	35	12	15	12	10	12	50	10	12	2	-	Rc¼	9	M6	-	-
B-1	128	154	-	25	81	135	60	18	89	-	-	-	50	35	16	15	15	12	12	50	12	12	2	-	Rc¼	9	M6	-	-
B-2	177	205	-	35	89	148	77	23	94	-	-	-	70	55	22	21	21	17	17	70	17	17	2	-	Rc¼	12	M8	-	-
B-3	235	272	-	48	116	175	104	32	99	-	-	-	102	70	30	28.5	28.5	23	23	95	23	23	3	-	Rc¼	15	M10	-	-
B-4	284	328	-	57	149	225	138	43	122	-	-	-	125	85	45	41	41	32	32	114	32	32	3	-	Rc¼	19	M12	-	-
B-5	367	423	-	81	203	220	167	34	86	-	-	-	165	130	45	46	-	-	-	162	63	63	3	-	Rc½	32	M20	-	-
B-6	527	631	212	130	267	203	158	144	77	-	-	260	220	180	45	60	-	-	-	-	-	99	4	5	Rc½	26	M16	18	64.4

2. ตารางขนาด หัวขับลม Type BS Actuator Dimensions (Spring Return)

Type	E₁	E₂	E₃	E₄	W₁	W₂	H₁	H₂	H₃	H₄	H₅	H₆	D	D₁	D₂	d	d₁	b	B	ℓ	t	t₁	M	L	h	j	P₁	P₂
BS-0	163	124	-	-	40	62	-	38	70	53	18	35	-	50	35	12	15	12	50	12	2	-	M6	9	-	-	Rc⅛	Rc⅛
BS-1	239	161	-	-	30	81	47	38	135	60	18	89	-	50	35	16	15	12	50	12	2	-	M6	9	-	-	Rc¼	Rc⅛
BS-2	335	210	-	-	38	106	62	56	148	77	23	94	-	70	55	22	21	17	70	17	2	-	M8	12	-	-	Rc¼	Rc⅛
BS-3	451	276	-	-	52	140	80	78	175	104	32	99	-	102	70	30	28.5	23	95	23	3	-	M10	15	-	-	Rc¼	Rc¼
BS-4	575	351	-	-	81	188	100	91	225	138	43	122	-	125	85	45	41	32	114	32	32	-	M12	19	-	-	Rc¼	Rc¼
BS-5	745	446	-	-	117	256	128	114	220	167	34	86	-	165	130	45	46	-	162	63	63	-	M20	32	-	-	Rc½	Rc½
BS-6	931	638	180	169	130	326	-	-	203	217	144	77	260	220	180	45	60	-	-	99	4	5	M16	26	18	64.4	Rc½	Rc½

ความหมายของสัญลักษณ์มิติ (Dimension Key Definitions)

เพื่อให้เข้าใจและนำค่าในตารางไปใช้ร่วมกับซอฟต์แวร์ CAD หรือตรวจสอบหน้างานได้อย่างไม่มีข้อผิดพลาด นี่คือคำอธิบายของสัญลักษณ์สำคัญ:

• E₁ / E₂: ความยาวของตัวเรือนหัวขับวัดจากจุดกึ่งกลาง (Centerline) ไปยังส่วนปลายทั้งสองข้าง ช่วยในการคำนวณพื้นที่ติดตั้งไม่ให้ชนกับโครงสร้างอื่น
• W₁ / W₂: ความกว้างของหัวขับลมจากจุดศูนย์กลาง ช่วยในการประเมินระยะ Clearance ของท่อลม
• H₁ ถึง H₆: ระยะความสูงในจุดต่าง ๆ รวมถึงระยะความสูงของแกนขับ (Drive Shaft)
• D / D₁ / D₂: ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางของฐานยึดและบ่ารับหน้าแปลน (Centering Diameter) ซึ่งต้องตรงกับ Mounting Pad ของวาล์ว
• d / d₁ / d₂: ขนาดของแกนขับและรูเพลาสำหรับการสวมเข้ากับแกนของตัววาล์ว
• P / P₁ / P₂: ขนาดเกลียวของช่องต่อลมเข้า (Air Supply Port) เช่น ขนาดเกลียวมาตรฐาน Rc¼ หรือ Rc½
• M & L: ขนาดของสกรูยึดฐาน (Thread M) และความลึกของรูเกลียว (Depth L) สำหรับการขันยึดโบลต์

ข้อควรระวังและข้อมูลทางเทคนิคเพิ่มเติมที่สำคัญ

จากหมายเหตุสำคัญ (Footnotes) ในเอกสารคู่มือของหัวขับลมรุ่นนี้ มีจุดที่วิศวกรและช่างติดตั้งจำเป็นต้องรับทราบดังนี้:

1. ข้อจำกัดของรุ่นใหญ่ (Operating Lever Limitation): สำหรับหัวขับลมรุ่น Type B-5 และ B-6 จะไม่สามารถติดตั้งก้านโยกแบบควบคุมด้วยมือ (Operating Lever) ลงบนแกนขับ (Drive Shaft) ได้โดยตรง เนื่องจากขนาดของตัวขับที่ใหญ่และต้องการแรงบิดที่สูงมาก หากต้องการระบบ Manual Override จำเป็นต้องใช้ชุดเกียร์ทด (Declutchable Manual Gearbox) แทน
2. สัญลักษณ์บนตัวเรือน (Cast-out O-S Indication): สำหรับหัวขับลมขนาดเล็กสุดรุ่น Type B-0 จะไม่มีการหล่อสัญลักษณ์บอกสถานะเปิด-ปิด (O-S หรือ Open-Shut Indication) บนตัวกระบอกสูบเหมือนรุ่นอื่น ๆ ดังนั้นการดูสถานะการทำงานจะต้องสังเกตจากตัวชี้วัด (Indicator) ด้านบนของแกนขับเท่านั้น

วิธีการเลือกขนาดหัวขับลมให้เหมาะสมกับวาล์ว (Sizing Guide)

การเลือกหัวขับลมให้ทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด ไม่ติดขัด และประหยัดงบประมาณ มีขั้นตอนการคำนวณง่าย ๆ ดังนี้:

1. หาค่า Torque ของวาล์ว: ตรวจสอบค่าแรงบิดที่ต้องใช้ในการเปิด-ปิดวาล์ว (Valve Breakaway Torque) จากผู้ผลิตวาล์ว โดยต้องคำนึงถึงประเภทของของไหลด้วย (เช่น ของเหลวหนืด สารเคมี หรือน้ำสะอาด จะใช้แรงบิดไม่เท่ากัน)
2. บวกค่า Safety Factor: เผื่อค่าแรงบิดเพิ่มขึ้นประมาณ 20% - 30% สำหรับหัวขับประเภท Double-Action และเผื่อ 30% - 50% สำหรับประเภท Spring Return เพื่อความมั่นใจว่าหัวขับจะมีกำลังเหลือพอในกรณีที่มีสิ่งสกปรกไปอุดตันที่ตัววาล์ว
3. เช็กแรงดันลมหน้างาน (Air Supply Pressure): โดยปกติแรงดันลมในโรงงานจะอยู่ที่ 4 ถึง 6 บาร์ (bar) ให้ดูตารางกำลังแรงบิดของหัวขับที่แรงดันลมใช้งานจริง ไม่ควรใช้ค่าแรงบิดสูงสุดที่ 8 บาร์มาคำนวณ หากลมในโรงงานจริงมาไม่ถึง

คำถามที่พบบ่อย (FAQs) เกี่ยวกับหัวขับลม Type B & BS

สามารถเปลี่ยนหัวขับแบบ Double-Action (Type B) เป็น Spring Return (Type BS) ในภายหลังได้ไหม?

• A: โครงสร้างภายนอกและมิติการติดตั้ง (D, D1, d) มีความใกล้เคียงกันในรุ่นเบอร์เดียวกัน แต่เนื่องจากความยาว (E1, E2) ของรุ่น BS จะยาวกว่าเนื่องจากต้องมีพื้นที่ใส่ชุดสปริง จึงต้องตรวจสอบพื้นที่หน้างานว่ามีระยะพอหรือไม่ และต้องเปลี่ยนระบบโซลินอยด์วาล์วควบคุมจากแบบ 5/2 ทาง เป็นแบบ 3/2 ทางด้วยครับ

มาตรฐานเกลียวต่อท่อลม Rc มีความแตกต่างจากเกลียว NPT อย่างไร?

• A: เกลียว Rc เป็นเกลียวเตเปอร์มาตรฐานอังกฤษ (BSPT) ที่นิยมใช้มากในเอเชียและยุโรป ส่วน NPT เป็นมาตรฐานอเมริกา หากหน้างานใช้ข้อต่อที่เป็นเกลียว NPT จะต้องใช้ข้อต่อแปลงเกลียวเพื่อป้องกันการรั่วซึมของลม

ทำไมหัวขับลมรุ่น B-6 ถึงมีมิติ E3 เพิ่มเข้ามาในตาราง?

• A: เนื่องจากรุ่น B-6 เป็นหัวขับขนาดใหญ่พิเศษที่มีการออกแบบโครงสร้างกระบอกสูบและกลไกภายในให้รองรับแรงบิดมหาศาล มิติ E3 จึงเป็นระยะเยื้องหรือระยะเสริมของชุดกลไกเฉพาะรุ่น เพื่อให้ติดตั้งและซ่อมบำรุงได้ง่ายขึ้น

Facebook Fanpage : ขายวาล์ว และเครื่องมือวัด ขายเกจวัดแรงดันและโฟลมิเตอร์ Pinpoint Instrument+สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม / ขอใบเสนอราคา: [เบอร์ติดต่อ : 089-612-8998 / Line : @pinpointt  / www.pinpointinstrument.co.th

ดูรายละเอียดสินค้าเพิ่มเติมได้ที่ Pinpoint Instrument สินค้า  valve  วาล์วและเครื่องมือวัด วาล์วโรงงาน

Facebook Fanpage : ขายวาล์ว และเครื่องมือวัด  ขายเกจวัดแรงดันและโฟลมิเตอร์   Pinpoint Instrument